Kış Masalı (The Winter’s Tale)
On Altı Yıllık Bir Kışın Ardından Gelen Bahar
Kış Masalı, Shakespeare’in geç dönem eserlerinden biri olarak kabul edilir ve ilk kez 1610-1611 yıllarında sahnelenmiştir . Oyun, bir trajedi olarak başlayıp bir komedi (veya romans) olarak biter. Bu geçiş, oyunun en belirgin özelliğidir. Adeta “bir kış masalı” gibi, başlangıçtaki soğuk ve acımasız hava, sona doğru yerini baharın tazeliğine ve yeniden doğuşun sıcaklığına bırakır.
Oyunun temel kaynağı, Robert Greene’in 1588 tarihli “Pandosto: The Triumph of Time” (Pandosto: Zamanın Zaferi) adlı romanıdır . Shakespeare, bu romandaki ana hikayeyi (bir kralın arkadaşını kıskanması ve ailesini kaybetmesi) olduğu gibi almış, ancak romandaki trajik sonu (kahramanın intiharı) değiştirerek mutlu bir son yazmıştır.
Kış Masalı’nın bir diğer dikkat çekici özelliği ise, zaman atlamasıdır. Oyunun üçüncü perdesinden sonra, Tam Zaman (Time) adında bir koro figürü sahnede belirir ve seyirciye “On altı yıl geçti” diyerek zamanın atladığını söyler . Bu müdahale, oyunun bir peri masalı havasında olduğunu da gösterir.
Oyun, kıskançlığın bir insanı nasıl yok edebileceğini, ancak zamanın ve gerçek sevginin en ağır yaraları nasıl sarabileceğini gösterir. On altı yıl sonra, bir heykelin canlanmasıyla (ya da aslında hiç ölmemiş olan kraliçenin ortaya çıkmasıyla) her şey yoluna girer. Kış Masalı, “iyi ki doğdun” (a happy birth) ile biten iki Shakespeare oyunundan biridir (diğeri “Fırtına”).
Karakterler
Leontes: Sicilya Kralı. Oyunun başında karısı Hermione’nin en yakın arkadaşı Bohemya Kralı Polixenes ile ilişkisi olduğundan şüphelenir ve bu şüphe onu deliliğe sürükler. Karısını hapse attırır, doğan kız bebeğin (Perdita) öldürülmesini emreder. Oğlu Mamillius, bu travma sonucu ölür ve karısı Hermione’nin öldüğü haberini alır. On altı yıl boyunca büyük bir pişmanlık içinde yaşar. Oyunun sonunda, kızı Perdita’yı bulur ve bir heykel sandığı karısının aslında hayatta olduğunu öğrenir. Leontes, trajik bir hatanın kurbanı olan bir kraldır.
Hermione: Sicilya Kraliçesi. Leontes’in karısı. Kocasının asılsız kıskançlık suçlamalarına maruz kalır. Hapishanede bir kız bebek (Perdita) doğurur. Leontes, bebeğin öldürülmesini emreder. Hermione’nin öldüğü haberi gelir. Oysa ki, Hermione ölmemiş, on altı yıl boyunca bir heykel gibi saklanmıştır. Oyunun sonunda, “canlanan heykel” olarak ortaya çıkar. Hermione, masumiyetin, sabrın ve affediciliğin simgesidir.
Perdita: Leontes ve Hermione’nin kızı. Babası tarafından öldürülmesi emredilen bebek, bir çoban tarafından bulunup büyütülür. On altı yıl sonra, Bohemya Kralı Polixenes’in oğlu Florizel ile tanışır ve ona âşık olur. Aslında bir prenses olduğu sonunda ortaya çıkar. Perdita (Latince “kayıp” anlamına gelir), baharın, yeniden doğuşun ve bulunmanın simgesidir.
Polixenes: Bohemya Kralı. Leontes’in çocukluk arkadaşı. Leontes’in kıskançlık kurbanıdır. Oğlu Florizel’in bir çoban kızına (Perdita) âşık olduğunu öğrenince çok öfkelenir. Sonunda, Perdita’nın aslında bir prenses olduğunu öğrenince, oğlunun evliliğine razı olur.
Florizel: Polixenes’in oğlu, Bohemya Prensi. Perdita’ya âşık olur. Babasının karşı çıkmasına rağmen onunla evlenmeye kararlıdır. Sicilya’ya kaçar. Perdita, aslında Sicilya Prensesi olduğu için, Florizel’in bir çoban kızı değil, bir prensesle evlendiği ortaya çıkar.
Paulina: Hermione’nin sadık hizmetçisi ve arkadaşı. Leontes’in zulmüne karşı çıkan tek kişidir. Hermione’nin ölmediğini, on altı yıl boyunca sakladığını ve oyunun sonunda onu “canlandıran” kişidir. Paulina, sadakatin, cesaretin ve adalet duygusunun simgesidir.
Antigonus: Paulina’nın kocası. Leontes tarafından bebek Perdita’yı öldürmeye gönderilir. Bebeği Bohemya kıyılarına bırakır, ancak kendisi bir ayı tarafından parçalanır.
Mamillius: Leontes ve Hermione’nin oğlu, küçük bir prens. Annesinin tutuklanması ve hapsedilmesi travmasına dayanamaz ve ölür.
Zaman (Time): Oyunun dördüncü perdesinin başında sahneye çıkan bir koro figürüdür. Seyirciye on altı yıl geçtiğini söyler ve hikayenin ikinci yarısını (çobanlar ve prenslerin aşkı) anlatmaya başlar. Zaman, iyileştirici gücün temsilcisidir.
Özet
Perde I – Kıskançlığın Doğuşu
Sicilya Kralı Leontes, karısı Kraliçe Hermione, çocukluk arkadaşı Bohemya Kralı Polixenes’i ağırlamaktadır. Polixenes, ülkesine dönmek üzereyken, Hermione onu ikna ederek dokuz ay daha kalmasını sağlar. Bu durum, Leontes’in aklını yakar. Karısı ile Polixenes arasında bir ilişki olduğundan şüphelenir.
Perde II – Zulüm ve Hapishane
Leontes, şüphelerini açıklar. Hermione’yi tutuklatır. Hamile olan Hermione, hapishanede bir kız bebek (Perdita) doğurur. Paulina, bebeği Leontes’e gösterir, ama Leontes bebeği tanımaz ve öldürülmesini emreder. Aynı sırada, oğulları Mamillius’un hastalandığı haberi gelir.
Perde III – Fırtına, Ayı ve Bir Bebeğin Hayatta Kalışı
Antigonus, bebek Perdita’yı Bohemya kıyılarına bırakır. Bir fırtına çıkar ve bir ayı Antigonus’u parçalar. Bebeği bir çoban bulur. Oyunun sonunda, Hermione ve Mamillius’un öldüğü, Leontes’in ise büyük bir pişmanlık içinde olduğu haberi gelir.
Perde IV – On Altı Yıl Sonra (Zaman Atlar)
On altı yıl geçmiştir. Bohemya’da çobanlar, prensler ve bir aşk hikayesi vardır. Perdita, onu bulan çobanın kızı olarak büyümüştür. Florizel (Bohemya Prensi) ona âşık olmuştur. Bir koyun kırkma şenliğinde, kılık değiştiren Polixenes ve arkadaşı Camillo, oğullarının bir çoban kızına âşık olduğunu görür. Polixenes çok öfkelenir. Florizel ve Perdita, Camillo ve bir gemi ayarlayarak Sicilya’ya kaçarlar.
Perde V – Buluşma ve Yeniden Doğuş
Sicilya’da Leontes, hâlâ pişmanlık içinde yaşamaktadır. Florizel ve Perdita gelir. Kim oldukları ortaya çıkar. Perdita, aslında Sicilya Prensesi’dir. Herkes çok mutlu olur. Paulina, bir heykel atölyesine götürür herkesi. Hermione’nin (ölü zannettikleri kraliçenin) mükemmel bir heykeli vardır. Paulina, “İsterseniz heykeli canlandırabilirim” der ve heykel canlanır. Hermione, aslında on altı yıldır ölmemiş, bir heykel gibi saklanmıştır. Oyun, herkesin birbirine kavuşması ve Perdita ile Florizel’in evliliğiyle mutlu sona erer.
Temalar
Kıskançlık: Oyunun ilk yarısının ana temasıdır. Leontes’in asılsız ve mantıksız kıskançlığı, tüm ailesini yok eder. Othello’daki kıskançlık gibi, burada da trajik sonuçlar doğurur.
Kayıp ve Buluşma: Oyunun ikinci yarısının ana temasıdır. On altı yıl önce kaybedilen çocuk (Perdita) bulunur, kaybedilen eş (Hermione) yeniden canlanır. Oyun, “kaybedilen her şeyin zamanla geri dönebileceği” umudunu verir.
Zaman ve İyileşme: Oyun, zamanın bir iyileştirici olduğunu gösterir. On altı yıl önce yaşanan acılar, zamanla hafiflemiş, yerini umuda bırakmıştır. Zaman (Time) karakteri, bu iyileştirici gücün bir temsilcisidir.
Sanat ve Gerçeklik: Oyunun sonundaki ünlü “heykelin canlanması” sahnesi, sanat ile gerçeklik arasındaki ilişki hakkında düşündürür. Paulina, “Heykeli canlandırabilirim” der ve heykel canlanır. Bu, bir tiyatro metaforudur; tiyatro da aslında cansız bir metne hayat verir.
Unutulmaz Sözler
- “A sad tale’s best for winter.” (Kış için en iyisi hüzünlü bir masaldır.) – II. Perde, 1. Sahne (Mamillius, annesine)
- “Exit, pursued by a bear.” (Bir ayı tarafından kovalanarak çıkar.) – III. Perde, 3. Sahne (Sahne talimatı)
- “I am a feather for each wind that blows.” (Ben esen her rüzgara uçan bir tüyüm.) – II. Perde, 3. Sahne (Leontes)
- “What’s gone and what’s past help Should be past grief.” (Olan ve geçmişe yardımı olmayan şey, geçmiş keder olmalı.) – III. Perde, 2. Sahne (Paulina)
- “It is required you do awake your faith.” (İnancınızı uyandırmanız gerekiyor.) – V. Perde, 3. Sahne (Paulina)
- “Stars, stars, and all eyes else dead coals.” (Yıldızlar, yıldızlar; diğer tüm gözler sönmüş kömürdür.) – I. Perde, 2. Sahne (Leontes)
Eserin Önemi ve Etkileri
Kış Masalı, Shakespeare’in geç dönem romanslarının en sevilen örneklerinden biridir. Özellikle “exit, pursued by a bear” (bir ayı tarafından kovalanarak çıkar) sahne talimatı, tiyatro tarihinin en meşhur talimatlarından biri olmuştur.
- Edebiyat: Oyun, birçok yazar tarafından yeniden yorumlanmıştır.
- Psikoloji: Oyun, özellikle “kıskançlık” temasıyla psikolojik çözümlemelere konu olmuştur.
- Tiyatro ve Sinema: Oyun, dünyanın dört bir yanında sahnelenmeye devam etmektedir. Birkaç kez de sinemaya uyarlanmıştır. 2015 yapımı film (The Winter’s Tale), oyunu modern bir yorumla beyaz perdeye taşımıştır.
- Opera: Oyun, besteci Max Richter tarafından “The Winter’s Tale” adlı bir operaya uyarlanmıştır (bale de yapılmıştır).
Kış Masalı, Shakespeare’in en umut verici ve iyimser eserlerinden biridir. “En karanlık kışın ardından bile bir bahar gelir” mesajı, oyunu zamansız bir başyapıt haline getirir.
