Antonius ve Kleopatra (Antony and Cleopatra)
Bir General ve Bir Kraliçenin Ölümcül Aşkı
Antonius ve Kleopatra, Shakespeare’in büyük Roma oyunlarından biridir ve ilk kez 1606-1607 yıllarında sahnelenmiştir . Oyun, Jül Sezar’ın ölümünden sonra Roma Cumhuriyeti’ni paylaşan üç liderden biri olan Marcus Antonius ile Mısır Kraliçesi Kleopatra arasındaki yasak aşkı ve trajik sonunu anlatır.
Oyunun ana kaynağı, daha önce Julius Caesar oyununda da kullanılan, ünlü tarihçi Plutarkhos’un “Paralel Hayatlar” adlı eserindeki “Antonius” bölümüdür . Shakespeare, Plutarkhos’un eserindeki birçok ayrıntıyı birebir kullanmıştır. Örneğin, Kleopatra’nın bir zehir dolu kobrayı kendine sokturarak intihar etmesi, Antonius’un kendi kılıcına atlaması gibi olaylar, Plutarkhos’un anlattığı şekliyle oyuna aktarılmıştır.
Antonius ve Kleopatra, bir aşk trajedisinden çok, bir “iktidar trajedisi” dir. Antonius, Roma’nın disiplini ve görevi ile Mısır’ın büyüsü ve Kleopatra’nın tutkusu arasında parçalanmış bir adamdır. Kleopatra ise, bir yanda kraliçe olarak onuru ve iktidarı, diğer yanda bir kadın olarak sevgilisine olan bağlılığı arasında gidip gelen, Shakespeare’in en karmaşık kadın karakterlerinden biridir.
Oyun, Roma’nın soğuk, eril ve disiplinli dünyası ile Mısır’ın sıcak, dişil, büyülü ve hazcı dünyasını karşı karşıya getirir. Bu iki zıt dünyanın çatışması, Antonius’un trajedisinin temelini oluşturur.
Karakterler
Marcus Antonius: Roma’nın üç hükümdarından biridir (üçlü yönetim: Triumvirate). Jül Sezar’ın en yakın arkadaşı ve generalidir. Sezar’ın ölümünden sonra Octavius ve Lepidus ile birlikte Roma’yı yönetmektedir. Oyunun başında, Mısır Kraliçesi Kleopatra’nın aşkı için Roma’daki görevlerini ihmal etmektedir. Antonius, bir yanda Roma’nın disiplini, ahlakı ve görevi, diğer yanda Mısır’ın büyüsü, hazcılığı ve Kleopatra’nın tutkusu arasında parçalanır. Bu ikilem, onun trajik kusurudur. Sonunda, yanlış bir haber üzerine Kleopatra’nın öldüğünü sanarak kendi kılıcına atlayıp intihar eder.
Kleopatra: Mısır Kraliçesi. Shakespeare’in en karizmatik, en kurnaz, en çekici ve en karmaşık kadın karakterlerinden biridir. Oyun boyunca sürekli değişen ruh hali (kah ağlayan, kah neşelenen, kah öfkelenen, kah sinsi planlar yapan) onun hem büyüleyici hem de tehlikeli bir kadın olduğunu gösterir. Antonius’a olan aşkı, onun için her şeyden önemlidir. Ancak aynı zamanda bir kraliçe olarak onurunu ve Mısır tahtını da korumak zorundadır. Oyunun sonunda, Antonius’un intiharından sonra, Octavius’un eline esir düşmemek için ünlü “zehirli yılan” (asp) ile intihar eder.
Octavius Caesar: Jül Sezar’ın evlatlık oğlu. Roma’nın diğer hükümdarıdır. Oyunun başında Antonius ile iyi geçinir, ancak daha sonra Antonius’un Kleopatra uğruna Roma’nın çıkarlarını ihmal etmesi, onunla yollarını ayırmasına neden olur. Oyunun sonunda, Antonius’u yenerek Mısır’ı işgal eder. Octavius, soğuk, hesapçı, disiplinli ve hırslı bir liderdir. Antonius’un tam zıttı bir karakterdir. Sonunda tek başına Roma İmparatoru olur.
Lepidus: Roma’nın üçüncü hükümdarıdır. Zayıf karakterli ve etkisiz biridir. Oyun içinde Octavius tarafından saf dışı bırakılır.
Enobarbus: Antonius’un en sadık arkadaşı ve yardımcısıdır. Oyun boyunca Antonius’a hizmet eder, ancak sonunda onu terk eder. Bu ihanetin vicdan azabına dayanamaz ve ölür. Enobarbus, oyunda seyirciye Antonius ve Kleopatra hakkında bilgi veren, yorum yapan bir “koro” işlevi görür.
Charmian ve Iras: Kleopatra’nın hizmetçileri ve sırdaşlarıdır. Kleopatra’nın intiharında ona eşlik eder, onunla birlikte ölürler.
Özet
Perde I – Mısır’da Aşk, Roma’da Görev
Oyun, Antonius’un Mısır’da Kleopatra’nın kollarında, Roma’nın sorunlarını unuttuğu bir sahnede başlar. Roma’dan haberciler gelir; Antonius’un karısı Fulvia’nın öldüğünü ve Pompey’in ordusuyla Roma’yı tehdit ettiğini bildirirler. Antonius, Roma’ya dönmek zorunda olduğunu anlar. Kleopatra, Antonius’un gidişine çok üzülür.
Perde II – Roma ve Mısır Arasında Sıkışan Adam
Roma’da Antonius, Octavius ile barışır. Octavius’un kız kardeşi Octavia ile evlenir. (Bu evlilik Antonius ile Octavius arasında bir bağ oluşturmayı amaçlar.) Bu sırada bir savaş gemisi komutanı olan Pompey ile geçici bir anlaşma yapılır.
Perde III – Yıkımın Başlangıcı
Theatianalı Sextus Pompey (Pompey) ile yapılan anlaşma bozulur. Antonius, karısı Octavia’yı Roma’da bırakarak Mısır’a, Kleopatra’nın yanına döner. Octavius, Antonius’un Kleopatra ile birlikte yaşadığını ve kendi kız kardeşini terk ettiğini öğrenince çok öfkelenir. Antonius ve Octavius arasında savaş başlar.
Perde IV – Actium Savaşı ve Büyük Yenilgi
Actium Deniz Savaşı’nda, Antonius ve Kleopatra’nın birlikte yönettiği donanma, Octavius’un donanmasıyla karşılaşır. Savaşın en yoğun anında Kleopatra, gemilerini geri çeker. Antonius da onun peşinden gider. Bu ihanet (ya da korkaklık), Antonius’un yenilgisiyle sonuçlanır.
Perde V – Yanlış Haber ve Trajik Son
Antonius, Kleopatra’nın öldüğüne dair yanlış bir haber alır. Bu habere dayanamaz ve kendi kılıcına atlayarak intihar eder. Kleopatra, Antonius’un ölümünü öğrenir. Octavius’un onu bir zafer alayında teşhir etmesini istemez. Bir köylüden zehirli bir yılan (asp) getirmesini ister. Yılanı kendine sokturur ve hizmetçileri Charmian ve Iras ile birlikte ölür. Oyunun sonunda Octavius, “Onları aynı mezara gömelim” der.
Temalar
Aşk ve İktidar: Oyunun ana teması, aşk ile iktidar arasındaki gerilimdir. Antonius, hem Roma İmparatorluğu’nun bir parçası olarak iktidar hırsına sahiptir, hem de Kleopatra’ya olan aşkı uğruna bu iktidardan vazgeçer. Oyun, insanın en büyük iki tutkusu arasında sıkıştığı bir gerilimi anlatır.
Roma ve Mısır (Doğu ve Batı): Oyun, Batı dünyasının disiplinini (Roma) ve doğunun büyüsünü, hazcılığını (Mısır) karşı karşıya getirir. Bu karşıtlık, sadece coğrafi değil, ahlaki ve politik bir karşıtlıktır. Antonius, bir geçiş noktasıdır (liminal bir karakterdir); ne tamamen Romalı olabilir, ne de tamamen Mısırlı.
İhanet ve Sadakat: Oyun, birçok ihanetle doludur. Kleopatra’nın Actium savaşında Antonius’u terk etmesi, Enobarbus’un Antonius’u terk etmesi… Ama aynı zamanda sadakat örnekleri de vardır. Kleopatra’nın Antonius’un ölümünden sonra onursuz yaşamaktansa ölümü seçmesi, en büyük bağlılık örneğidir.
Onur ve Ölüm: Oyun, onur kavramını sorgular. Antonius, yenilgiden sonra onurunu korumak için intihar eder. Kleopatra, esir düşmemek için intihar eder. Ölüm, onlar için bir kaçış değil, son bir onur eylemidir.
Unutulmaz Sözler
- “Age cannot wither her, nor custom stale her infinite variety.” (Zaman onu soldurmaz, alışkanlık o sınırsız çeşitliliği baymaz.) – II. Perde, 2. Sahne (Enobarbus, Kleopatra’yı anlatırken)
- “I will not be a Roman” (Romalı olmayacağım) – I. Perde, 1. Sahne (Antonius)
- “My salad days, when I was green in judgment.” (Yargımın toy olduğu, gençlik günlerim.) – I. Perde, 5. Sahne (Kleopatra)
- “The barge she sat in, like a burnish’d throne, Burn’d on the water.” (İçinde oturduğu kayık, parlak bir taht gibi suda parlıyordu.) – II. Perde, 2. Sahne (Enobarbus, Kleopatra’yı anlatırken)
- “Give me my robe, put on my crown; I have Immortal longings in me.” (Elbisemi verin, tacımı takın; İçimde ölümsüz özlemler var.) – V. Perde, 2. Sahne (Kleopatra, ölmeden önce)
- “I have done this deed.” (Bu eylemi yaptım.) – V. Perde, 2. Sahne (Kleopatra)
Eserin Önemi ve Etkileri
Antonius ve Kleopatra, Shakespeare’in en görkemli ve en şiirsel oyunlarından biridir.
- Tarih ve Politika: Oyun, bir dönüm noktası olan Roma Cumhuriyeti’nin çöküşü ve Roma İmparatorluğu’nun doğuşunu anlatır. Octavius’un zaferi, cumhuriyetin sonu ve imparatorluğun başlangıcıdır.
- Edebiyat: Oyun, birçok yazara ilham kaynağı olmuştur. Kleopatra karakteri, tarihin en büyüleyici kadın figürlerinden biri olarak edebiyatta ve sanatta sürekli yeniden yorumlanmıştır.
- Sinema: Oyun, birçok kez sinemaya uyarlanmıştır. En bilinen uyarlamalar arasında 1963 yapımı (Kleopatra) ve 1972 yapımı (Antonius ve Kleopatra) filmleri yer alır. Aktris Elizabeth Taylor’un Kleopatra’yı canlandırdığı 1963 filmi, sinema tarihinin en pahalı yapımlarından biridir.
- Opera: Antonius ve Kleopatra’nın aşk hikayesi, birçok operaya uyarlanmıştır, en ünlüleri John Adams’ın “Antony and Cleopatra” operasıdır.
- Sanat: Kleopatra ve Antonius’un hikayesi (özellikle intihar sahneleri), yüzyıllar boyunca ressamların en çok resmettiği konulardan biri olmuştur.
Antonius ve Kleopatra, Shakespeare’in en görkemli, en şiirsel ve en karmaşık oyunlarından biridir. Aşk, ihanet, iktidar hırsı, doğu ile batı çatışması gibi evrensel temalarıyla, edebiyat dünyasında başyapıt olarak kabul edilmeye devam etmektedir.
